Dinî Nikâh: Şartları, Velî, Şahitler ve Resmî Nikâhtan Farkı
Nikâh, İslam'da evliliği kuran akittir. Aleni olarak, şahitler huzurunda, tarafların rızasıyla ve eşe verilen mehirle yapılır.
Kısaca
- Nedir: İslam'da evlilik akdi
- Şartları: tarafların rızası, şahitler ve — çoğu mezhepte — velî
- Mehir: eşin hakkı; akitte tutar söylenmesi geçerlilik şartı değildir
- Şahitler: gereklidir; çoğu mezhep iki erkek şart koşarken Hanefî mezhebi bir erkek ve iki kadını da kabul eder
- Velî: gelinin velisi, çoğunlukla babası
- Yeri: cami, ev, uygun herhangi bir yer
- Hukuki geçerlilik: tek başına resmî nikâhın yerine geçmez
- Süresi: akdin kendisi birkaç dakika sürer
Nikâh nedir
Nikâh, bir erkekle bir kadının İslam hükümlerine göre evlenmesini sağlayan
akittir. Aleni olarak, şahitler huzurunda, her iki tarafın hür iradesiyle ve
kadına ayrılan mehirle kurulur.
Dinî nikâh, resmî nikâhla aynı şey değildir. Türkiye'de hukuki sonuç
doğuran, belediyede veya evlendirme dairesinde kıyılan resmî nikâhtır.
Dinî nikâh tek başına miras, nafaka ve mal paylaşımı konularında hak
doğurmaz.
Bu yüzden çoğu çift ikisini birlikte yapar: dinî yükümlülük için nikâh,
ailenin ve çocukların hukuki güvencesi için resmî tescil.
Nikâhın şartları
Nikâh, şartların tamamı bir arada bulunduğunda geçerlidir. Biri eksikse
akit geçersiz ya da ihtilaflı olur.
Tarafların rızası
Zorlama akdi bozar. Rıza, şahitlerin duyacağı şekilde açıkça söylenir.
Daha önce evlenmemiş kızın susması çoğu âlime göre rıza sayılır. Dul veya
boşanmış kadının açıkça söylemesi gerekir.
Velî
Gelini velisi temsil eder: babası, yoksa dedesi, kardeşi ya da baba tarafından
amcası.
Mezhepler burada ayrılır. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre velînin
bulunması geçerlilik şartıdır. Hanefî mezhebi, akıl bâliğ bir kadının kendi
nikâhını kıyabileceğini kabul eder; yine de velînin katılımı tercih edilir.
Velî geçerli bir sebep olmadan uygun evliliğe engel olursa, hak sıradaki
velîye veya hâkime geçer.
Şahitler
Bâliğ, akıl sahibi ve neye şahitlik ettiğini anlayan en az iki Müslüman.
Sayıları ve bileşimleri konusunda mezhepler ayrılır. Çoğu mezhep nikâh akdi
için iki erkek şart koşar; Hanefî mezhebinde bir erkek ve iki kadın da kabul
edilir. Bulunduğunuz çevrede hangi görüşün esas alındığını
sorun.
Şahitsiz gizli nikâh, âlimlerin çoğunluğuna göre geçersizdir. Aleniyet,
nikâhı haram ilişkiden ayıran unsurlardan biridir.
Mehir
Kocanın eşine verdiği mal veya para. Kadının kişisel malıdır, ailesine
verilen bir hediye değildir.
Mehir eşin hakkıdır, ancak akitte tutar söylenmesi geçerlilik şartı
değildir: tutar konuşulmamışsa nikâh geçerli olur ve kadın emsal mehre hak
kazanır. Alt sınır bulunup bulunmadığı konusunda mezhepler ayrılır.
Ayrıntısı mehir yazısındadır.
Engel bulunmaması
Evlenme engeli oluşturan kan, süt veya sıhrî hısımlık bulunan kişiler
arasında nikâh kıyılamaz.
Kadın aynı anda iki nikâhta bulunamaz; boşanma veya vefat sonrası iddet
süresi geçmelidir.
Şart olmayanlar
Akdin geçerliliğini etkilemeyenler: yapıldığı yer, düğünün büyüklüğü, nikâh
belgesi, resmî tescil, imamın bulunması, fotoğrafçı ve davet.
Bunlar âdet ve makul düzenlemelerdir, şart değildir. Sade kıyılan bir nikâh,
gösterişli olandan hiçbir bakımdan aşağı değildir.
Dinî nikâh ile resmî nikâh arasındaki farklar
Dinî nikâh dinî tarafı, resmî nikâh hukuki tarafı düzenler. Biri diğerinin
yerini tutmaz.
- Dayanağı: İslam hükümleri ile ülke kanunu
- Katılanlar: taraflar, velî ve şahitler ile eşler ve memur
- Mehir: nikâhta zorunlu, resmî nikâhta yok
- Kanunî miras: yalnızca resmî nikâhla
- Mahkeme yoluyla nafaka: tescil olmadan güçtür
- Mal paylaşımı: anlaşmayla veya kanuna göre
Türkiye'de yalnızca dinî nikâhla evlenen eşler, evlilikten doğan birçok
medeni haktan yararlanamaz. Çocukların hukuki statüsü ve hakları ise soybağına
ilişkin ayrı kurallara tabidir.
Nikâh nasıl kıyılır
Taraflar, velî ve şahitler bir araya gelir. Kısa bir hutbe okunur. Ardından
icap ve kabul söylenir. Dua edilir ve akit tamamlanır.
Ayrıntılı akış nikâh nasıl kıyılır yazısındadır.
Öncesinde konuşulması gerekenler
- ailenin nerede yaşayacağı, taşınma ihtimali
- kadının çalışıp çalışmayacağı
- ayrı ev mi, aileyle mi
- çocuk sayısı ve yetiştirme konusundaki görüşler
- çok eşlilik hakkındaki tutum
- önceki evlilikler, çocuklar, sağlık durumu, borçlar
Önemli bir şeyi gizlemek hem akdi hem güveni sarsar.
Eş arayışı
Eskiden bu iş akrabalar ve mahalle üzerinden yürürdü. Bugün buna, insanların
en baştan ciddi niyetini belirttiği platformlar eklendi.
Kataloğumuzda nikâh arayan kardeşlerin ilanları yer
alıyor. Yaş, ülke, şehir ve diğer ölçütlerle arayabilirsiniz; iletişim
bilgileri iki tarafın da onayı olmadan paylaşılmaz.
Bu yazı genel bir anlatımdır. İkinci nikâh, mezhepler arası farklar, önceki evliliklerin durumu ve iddet gibi konular bir hocaya danışılmalıdır.
Sık sorulan sorular
İslam'da evliliği kuran akittir: şahitler huzurunda, tarafların rızasıyla ve eşe verilen mehirle yapılır.
Geçmez. Hukuki sonuç doğuran resmî nikâhtır; dinî nikâh tek başına miras, nafaka ve mal paylaşımı hakkı vermez.
En az iki. Bileşimleri konusunda mezhepler ayrılır: çoğu mezhep akit için iki erkek şart koşar, Hanefî mezhebinde bir erkek ve iki kadın da kabul edilir. Hepsinin bâliğ, akıllı ve neye şahitlik ettiğini anlayan kimseler olması gerekir.
Hanefî mezhebine göre akıl bâliğ kadın kendi nikâhını kıyabilir. Diğer üç mezhep velîyi geçerlilik şartı sayar. Bulunduğunuz çevrede hangi görüşün esas alındığını sorun.
Hayır. Cami yaygın bir tercihtir ama zorunlu değildir; ev de uygun bir yer de olur.
Akdin kendisi için belge gerekmez. Birçok yerde nikâh belgesi düzenlenir; bu, resmî evrak hükmünde olmayan bir iç kayıttır.
Aralarında nikâh veya yakın akrabalık bulunmayan kadın ile erkeğin baş başa kalması hoş görülmez. Bu yüzden tanışma genellikle aile yanında veya üçüncü kişilerin bulunduğu ortamda yürütülür.